Kolposkopi Nedir? Ne Zaman Gerekir, Acıtır mı, Biyopsi Sonucu Ne Anlama Gelir?

Smear testinin anormal çıkması veya HPV pozitifliğinin saptanması, doğrudan rahim ağzı kanseri olduğu anlamına gelmez. Bu sonuçların ardından rahim ağzındaki hücrelerin daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğinde kolposkopi yapılabilir. Özellikle kolposkopi nedir, kolposkopi ne zaman yapılır ve kolposkopi acıtır mı gibi konuların doğru anlaşılması, işlem öncesindeki kaygının azalmasına yardımcı olur. Çoğu anormal tarama sonucu kanserden değil, izlenebilen veya gerektiğinde tedavi edilebilen hücresel değişikliklerden kaynaklanır.

Kolposkopi Nedir, Neyi Görür?

Kolposkopi, rahim ağzının yani serviksin büyütülerek ayrıntılı biçimde incelenmesini sağlayan jinekolojik değerlendirme yöntemidir. İşlem sırasında kolposkop adı verilen, ışık ve büyütme özelliğine sahip optik bir cihaz kullanılır. Cihaz vajinanın içine girmez; vajinanın dışında konumlandırılarak rahim ağzının büyütülmüş görüntüsünün değerlendirilmesini sağlar. Gerekli durumlarda vajina ve dış genital bölge de aynı yöntemle incelenebilir.

Muayene sırasında rahim ağzına genellikle seyreltik asetik asit benzeri solüsyonlar uygulanır. Bu uygulama, bazı anormal hücrelerin çevredeki sağlıklı dokudan daha belirgin görünmesine yardımcı olur. Hekim özellikle hücresel değişikliklerin en sık geliştiği transformasyon bölgesini, damar yapılarını ve şüpheli görünen alanları değerlendirir.

Burada önemli nokta, kolposkopinin tek başına kanser tanısı koyan bir işlem olmamasıdır. Kolposkopik görünüm hekime hangi bölgeden örnek alınmasının daha uygun olacağını gösterir. Şüpheli bir alan görülürse küçük doku örnekleri alınarak patolojik incelemeye gönderilebilir. Bu nedenle tarama testi olası bir değişikliğe işaret ederken kolposkopi, bu değişikliğin nerede bulunduğunu ve biyopsi gerektirip gerektirmediğini daha ayrıntılı olarak değerlendirmeye yardımcı olur.

Hangi Durumlarda Kolposkopi Gerekir?

Kolposkopi kararı yalnızca HPV testinin pozitif veya smear testinin anormal olmasına bakılarak verilmez. Güncel yaklaşımda HPV tipi, sitoloji sonucu, kişinin yaşı, önceki HPV ve smear sonuçları, geçmişte saptanmış hücresel değişiklikler ve önceki tedaviler birlikte değerlendirilir. Günümüzde rehberler tek bir test sonucundan çok kişinin CIN 3 veya daha ileri bir lezyona sahip olma riskini temel alan bir yaklaşım kullanmaktadır.

Özellikle HPV 16 ve HPV 18, rahim ağzındaki yüksek dereceli hücresel değişikliklerle daha güçlü ilişkili yüksek riskli HPV tipleri arasında yer alır. Bu nedenle bu tiplerin saptanması daha ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir. ASC-US gibi hafif sitolojik değişikliklerde ise HPV sonucu ve önceki tarama geçmişi karar üzerinde önemlidir. LSIL sonucunda da benzer biçimde önceki sonuçlar ve HPV durumu dikkate alınır.

Bu tablo genel bir yol haritasıdır. Örneğin HPV pozitif ASC-US sonucunun yönetimi, daha önce yapılmış HPV testinin negatif olduğu bir kişi ile uzun süredir tarama yaptırmamış bir kişide aynı olmayabilir. Bu nedenle kolposkopi ne zaman yapılır değerlendirmesinde yalnızca laboratuvar raporunun tek satırına değil, bütün tarama geçmişine bakılması gerekir.

Kolposkopi Öncesi Hazırlık

Kolposkopi genellikle özel veya uzun bir hazırlık gerektirmez. Bununla birlikte rahim ağzının daha iyi değerlendirilebilmesi için mümkün olduğunda yoğun adet kanamasının olmadığı bir gün tercih edilebilir. Randevu öncesinde gebelik ihtimali, kullanılan ilaçlar, kan sulandırıcı tedaviler, bilinen hastalıklar ve daha önce geçirilmiş rahim ağzı işlemleri hekimle paylaşılmalıdır.

İşlemden önceki kısa dönemde vajinal ilaç, krem veya tampon kullanılmaması ve cinsel ilişkiden kaçınılması bazı durumlarda görüntünün daha sağlıklı değerlendirilmesine yardımcı olabilir. Hazırlık konusunda hekimin verdiği öneriler esas alınmalıdır. Düzenli kullanılan ilaçların doktor önerisi olmadan bırakılması doğru değildir.

Önceki smear, HPV ve biyopsi raporlarının randevuya götürülmesi özellikle önemlidir. Kolposkopi kararının risk temelli verilmesinin nedeni de budur. Hekim yalnızca o gün görülen rahim ağzını değil, kişinin geçmişten bugüne uzanan tarama sonuçlarını birlikte değerlendirir.

Kolposkopi Acıtır mı?

Kolposkopi acıtır mı konusu işlem öncesinde en fazla kaygı yaratan başlıklardan biridir. Yalnızca rahim ağzının büyütülerek incelendiği kolposkopi bölümünde genellikle rutin jinekolojik muayeneye benzer bir his oluşur. Spekulum nedeniyle baskı veya rahatsızlık hissedilebilir. Rahim ağzına uygulanan solüsyonlar da kısa süreli hafif yanma oluşturabilir.

Biyopsi alınması gerektiğinde deneyim biraz farklı olabilir. Serviksten küçük bir doku örneği alınırken birkaç saniyelik sıkışma, batma veya adet sancısına benzer bir kramp hissedilebilir. ACOG da servikal biyopsi sırasında kısa süreli sıkışma veya kramp hissedilebileceğini belirtmektedir.

Ağrı algısı kişiden kişiye değiştiği için herkesin deneyimi aynı değildir. Daha önce jinekolojik muayenelerde belirgin ağrı yaşayan, yoğun kaygısı bulunan veya özel bir sağlık durumu olan kişilerin bunu işlemden önce hekimine söylemesi önemlidir. Böylece işlem mümkün olduğunca rahat ilerleyecek biçimde planlanabilir.

Biyopsi Sonucu Ne Anlama Gelir?

Kolposkopi sırasında alınan doku örneği patolog tarafından mikroskop altında incelenir. Kolposkopi biyopsi sonucu, tarama testinde görülen değişikliğin gerçek doku düzeyindeki karşılığını gösterir. Sonuç normal doku veya inflamasyondan CIN 1, CIN 2 ve CIN 3 gibi farklı derecelerde hücresel değişikliklere kadar değişebilir.

CIN ifadesi servikal intraepitelyal neoplaziyi tanımlar. Bu terim tek başına kanser anlamına gelmez. Derecelendirme, anormal hücrelerin rahim ağzı yüzeyini örten dokunun ne kadarını etkilediğini ve değişikliklerin derecesini anlatır. Özellikle CIN 1 CIN 2 CIN 3 ifadeleri arasındaki farkın doğru anlaşılması, patoloji raporuyla karşılaşıldığında gereksiz kanser korkusunun önlenmesine yardımcı olur.

Normal / Enflamasyon

Biyopsi sonucunda kanser öncesi hücresel değişiklik görülmeyebilir. Raporda normal servikal doku, kronik servisit, inflamasyon veya HPV ile ilişkili olmayan reaktif değişikliklerden söz edilebilir. Böyle bir sonuç, alınan örnekte CIN saptanmadığını gösterir.

Bununla birlikte sonraki takip yalnızca biyopsi sonucuna göre belirlenmez. İlk HPV veya smear sonucunun derecesi, HPV tipinin devam edip etmediği ve önceki tarama geçmişi dikkate alınarak belirli bir süre sonra HPV testi, smear veya birlikte test yapılması gerekebilir.

CIN 1 (LSIL)

CIN 1, rahim ağzındaki düşük dereceli hücresel değişiklikleri tanımlar ve çoğunlukla HPV enfeksiyonu ile ilişkilidir. CIN 1 kanser değildir. Bu değişikliklerin önemli bir bölümü bağışıklık sisteminin HPV enfeksiyonunu kontrol altına almasıyla zaman içerisinde kendiliğinden geriler. Bu nedenle birçok kişide hemen cerrahi tedavi yerine takip tercih edilir.

Takip planında kişinin yaşı, HPV durumu, önceki test sonuçları ve CIN 1 değişikliğinin devam edip etmediği önem taşır. Amaç gereksiz tedaviden kaçınırken daha yüksek dereceli bir değişiklik gelişmesi durumunda bunu zamanında saptamaktır.

CIN 2–3 (HSIL)

CIN 2 ve CIN 3 yüksek dereceli hücresel değişikliklerdir. Bunlar rahim ağzı kanseri değildir; kanser öncesi, tedavi edilebilir değişiklikler olarak değerlendirilir. CIN 2 orta dereceli, CIN 3 ise daha ileri dereceli hücresel değişikliği ifade eder. CIN 3 tedavi edilmediğinde zaman içerisinde kansere ilerleme potansiyeline sahip olduğu için genellikle tedavi edilir.

CIN 2'nin yönetimi bazı kişilerde daha bireyselleştirilebilir. Özellikle gelecekte gebelik planı bulunan uygun hastalarda, tüm değerlendirmeler güvenli takip koşullarını destekliyorsa yakın izlem seçenekleri gündeme gelebilir. CIN 3'te ise gebelik gibi özel durumlar dışında tedavi yaklaşımı daha belirgindir.

Bu nedenle yüksek dereceli sonuç görülmesi kanser tanısı alındığı anlamına gelmemelidir. Tam tersine, tarama ve kolposkopinin temel amaçlarından biri bu değişiklikleri henüz kanser gelişmeden saptamak ve uygun şekilde yönetmektir.

CIN 2–3 Çıkarsa: LEEP ve Konizasyon

CIN 2 veya CIN 3 saptandığında rahim ağzındaki anormal bölgenin çıkarılmasına yönelik yöntemler gündeme gelebilir. En sık kullanılan eksizyonel yöntemlerden biri LEEP işlemidir. İnce bir tel halka ve elektrik enerjisi kullanılarak anormal hücrelerin bulunduğu doku çıkarılır ve patolojik incelemeye gönderilir.

Konizasyon ise rahim ağzından koni biçiminde daha geniş bir doku örneğinin çıkarılmasıdır. Hangi yöntemin seçileceği lezyonun yeri ve genişliği, rahim ağzı kanalına uzanıp uzanmadığı, biyopsi sonucu, kişinin yaşı ve gebelik planı gibi faktörlere göre belirlenir.

Çıkarılan dokunun patolojik değerlendirmesi CIN derecesini doğrulamanın yanı sıra anormal hücrelerin çıkarılan parçanın sınırlarına ulaşıp ulaşmadığını da gösterebilir. Tedavi sonrasında HPV ve smear temelli düzenli kontrollerin sürdürülmesi önemlidir.

Kolposkopi Sonrası: Kanama, Akıntı, İlişki

Biyopsi yapılmamışsa kolposkopi sonrası çoğu kişi günlük yaşamına hemen dönebilir. Hafif lekelenme görülebilir. Biyopsi alınmışsa birkaç gün sürebilen hafif kanama, kahverengi veya koyu renkli akıntı ve adet sancısına benzeyen hafif kramplar gelişebilir. Biyopsi bölgesinde kanamayı azaltmak için kullanılan bazı maddeler de koyu renkli akıntıya neden olabilir.

Biyopsi sonrası rahim ağzının iyileşebilmesi için belirli bir süre cinsel ilişki, tampon ve vajina içine uygulanan ürünlerden kaçınılması istenebilir. Süre alınan biyopsinin kapsamına göre değişebileceğinden işlemi yapan hekimin önerisine uyulmalıdır.

Yoğun kanama, giderek artan şiddetli ağrı, ateş veya kötü kokulu akıntı olağan iyileşme sürecinin dışında değerlendirilebilir. Böyle bir durumda sağlık kuruluşuyla iletişime geçilmesi gerekir.

Gebelikte Kolposkopi

Kolposkopi hamilelikte yapılır mı konusunda temel yaklaşım, gerekli olduğunda işlemin gebelik sırasında da uygulanabilmesidir. Gebelik, HPV'nin doğal seyrini belirgin biçimde değiştirmediği için anormal tarama sonuçları risk düzeyine göre değerlendirilir. Gerekli durumlarda gebelikte kolposkopi ve klinik olarak uygun görülen biyopsiler yapılabilir.

Gebelik rahim ağzında damar yapısı ve doku görünümünde değişikliklere neden olduğu için kolposkopik değerlendirme daha deneyimli bir yaklaşım gerektirir. Gebelikte gerekli görülen servikal biyopsilerin uygulanabileceği belirtilirken rahim ağzı kanalının kazınarak örneklendiği endoservikal küretaj uygulanmaz.

Gebelik sırasında CIN 2 veya CIN 3 saptanması da doğrudan gebelik sırasında tedavi yapılacağı anlamına gelmez. Kanser şüphesi bulunmadığı sürece yüksek dereceli değişiklikler genellikle belirli aralıklarla takip edilir ve tedavi doğum sonrasına bırakılabilir. Gebelikte temel amaç olası invaziv hastalığı dışlamak ve anne ile bebeğin güvenliğini birlikte gözetmektir.

Sık Sorulan Sorular